Rumianek pospolity – poznaj jego niezwykłe właściwości

Rumianek pospolity to roślina o delikatnych, biało-żółtych kwiatach, znana i ceniona od wieków ze swoich właściwości leczniczych i pielęgnacyjnych. Jego łacińska nazwa to Matricaria chamomilla (dawniej Chamomilla recutita) , a należy do rodziny astrowatych . Występuje naturalnie w Europie , a zawleczony został również do Ameryki Północnej i Australii . W Polsce jest pospolitym chwastem, spotykanym na łąkach, nieużytkach, obrzeżach pól , gdzie bywa uciążliwy dla rolników, konkurując z uprawami o wodę i składniki odżywcze oraz utrudniając zbiory, co prowadzi do skurczów w pracy na polu. .  

Można spotkać różne odmiany rumianku, zarówno ogrodowe, jak i uprawne, różniące się między sobą głównie zawartością olejków eterycznych .  

Rumianek pospolity – ciekawostki

Rumianek pospolity to nie tylko popularne zioło lecznicze, ale również roślina o bogatej historii i wielu ciekawych zastosowaniach. Już starożytni Egipcjanie uważali rumianek za święty dar od boga słońca i stosowali go do łagodzenia bólu i porażenia słonecznego . W VI wieku rumianek lekarski był wykorzystywany na wiele dolegliwości, takich jak bezsenność, bóle pleców, nerwobóle, reumatyzm, problemy skórne, niestrawność, wzdęcia, bóle głowy i dnę moczanową, co podkreśla jego bezpieczeństwo stosowania. . Jego właściwości lecznicze opisywali również Pliniusz, Hipokrates i Dioskurides .  

Współcześnie rumianek jest jedną z pierwszych roślin wykorzystywanych przez markę Yves Rocher, która uprawia go w Bretanii od 1979 roku . Co ciekawe, olejek eteryczny z rumianku podczas destylacji przybiera niebieską barwę, a jego bezbarwność może świadczyć o fałszerstwie lub braku najcenniejszego składnika – azulenu . Warto również wiedzieć, że kwiaty rumianku są jadalne i można je dodawać do potraw, a rumianku jest olejek eteryczny, który ma wiele zastosowań. .  

Rumianek pospolity – co to jest?

Rumianek pospolity to roślina jednoroczna, osiągająca wysokość od 20 do 50 cm, a czasem nawet 80 cm . Charakteryzuje się wzniesionymi, silnie rozgałęzionymi pędami, pustymi w środku, które mogą osiągać wysokość do 60 cm. . Liście są skrętoległe, siedzące, 2- lub 3-krotnie pierzastodzielone, o nitkowatym kształcie . Kwiaty zebrane są w koszyczki o średnicy do 22 mm, co czyni je idealnymi do zastosowań w ziołolecznictwie. . Brzeżne kwiaty języczkowate są białe i żeńskie, a środkowe, rurkowate – żółte i obupłciowe . Charakterystyczną cechą rumianku pospolitego jest puste dno kwiatowe, co odróżnia go od innych gatunków rumianku . Cała roślina wydziela silny, aromatyczny zapach, dzięki zawartości olejków eterycznych . Rumianek pospolity może zawiązać nawet 500 nasion, które zachowują zdolność kiełkowania w glebie do 11 lat .  

Właściwości lecznicze rumianku pospolitego

Właściwości lecznicze rumianku pospolitego znane są od wieków. Współczesne badania naukowe potwierdzają jego szerokie spektrum działania, co wynika z bogatego składu chemicznego. Zawiera on między innymi:

• olejek eteryczny (α-bisabolol, chamazulen, mircen, kadinen, farnezen) – olejek eteryczny, a w szczególności zawarty w nim chamazulen, odpowiada za przeciwzapalne właściwości rumianku.  
• flawonoidy (apigenina, kwercetyna, luteolina) obecne w rumianek lekarski, roślina lecznicza, wspierają jego działanie zdrowotne. – flawonoidy to silne przeciwutleniacze, chroniące organizm przed szkodliwym działaniem wolnych rodników.  
• kumaryny (herniaryna, umbeliferon) – kumaryny wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze.  
• laktony seskwiterpenowe (matrycyna, matrykaryna) – odpowiadają za gorzki smak rumianku i wykazują także działanie przeciwzapalne.  
• poliacetyleny, polisacharydy – polisacharydy działają osłaniająco na błony śluzowe.  
• fenolokwasy (kwas salicylowy, kawowy) m.in. w rumianek lekarski mają właściwości lecznicze. – kwas salicylowy działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo.  
• cholinę, śluzy, fitosterole – śluzy działają powlekająco i łagodząco na błony śluzowe.  
• sole mineralne (potas, wapń, żelazo, siarka) – składniki mineralne są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.  

Dzięki tym składnikom rumianek pospolity wykazuje szerokie spektrum działania:

• przeciwzapalne – łagodzi stany zapalne skóry, błon śluzowych, układu pokarmowego  
• przeciwbakteryjne – hamuje rozwój bakterii, zwłaszcza Gram-dodatnich  
• przeciwwirusowe – zwalcza wirusy  
• przeciwgrzybicze – hamuje rozwój grzybów, np. Candida albicans  
• uspokajające – łagodzi napięcie nerwowe, stres, ułatwia zasypianie, stosuje się w postaci płukanek.  
• rozkurczowe – zmniejsza napięcie mięśni gładkich, łagodzi bóle brzucha  
• przeciwbólowe – łagodzi bóle różnego pochodzenia  
• przeciwalergiczne – choć sam może być alergenem, rumianek wykazuje działanie antyhistaminowe, co oznacza, że może łagodzić objawy alergii.  
• moczopędne – wspomaga usuwanie toksyn z organizmu  
• żółciopędne – pobudza wydzielanie żółci, wspomaga trawienie
• wiatropędne – zmniejsza wzdęcia, gazy  
• gojące rany – w badaniach z udziałem 147 kobiet po porodzie wykazano, że maść z rumiankiem ma porównywalną skuteczność w gojeniu ran do dekspantenolu.  
• przeciwwrzodowe – rumianek wspomaga leczenie wrzodów żołądka.  
• hamujące uzależnienie od morfiny – badania wskazują na potencjał rumianku w hamowaniu rozwoju uzależnienia od morfiny i łagodzeniu objawów odstawienia.  

Rumianek pospolity wpływa korzystnie na:

• układ pokarmowy – łagodzi stany zapalne żołądka i jelit , reguluje trawienie, zmniejsza wzdęcia, nudności, biegunkę  
• układ oddechowy – działa wykrztuśnie, łagodzi kaszel, katar, a także wspomaga usuwanie uszkodzeń błony śluzowej.
• układ nerwowy – działa uspokajająco, przeciwlękowo, ułatwia zasypianie
• skórę – łagodzi podrażnienia, stany zapalne, przyspiesza gojenie ran, oparzeń, owrzodzeń

Ponadto, picie naparu z rumianku wpływa na skład moczu, zwiększając poziom hipuranu i glicyny oraz zmniejszając poziom kreatyniny .  

Rumianek pospolity – zastosowanie

Rumianek pospolity można stosować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie.

Zastosowanie wewnętrzne:

• W dolegliwościach trawiennych:
  • Napar: Najpopularniejszą formą stosowania rumianku jest napar. Przygotowuje się go zalewając 1-2 łyżeczki suszonych kwiatów rumianku szklanką wrzątku i parząc pod przykryciem przez 10-15 minut . Napar z rumianku można pić 3-5 razy dziennie, a po przecedzeniu można go wykorzystać na żele pod oczy. . Pomaga on w łagodzeniu stanów zapalnych żołądka i jelit, niestrawności, wzdęć, biegunki.  
  • Herbatka: Rumianek można również dodawać do herbat ziołowych i owocowych, wzbogacając ich smak i właściwości.
  • Nalewka: Nalewka z rumianku ma silniejsze działanie niż napar. Przygotowuje się ją zalewając suszone kwiaty alkoholem i odstawiając na kilka tygodni.
  • Kapsułki: W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są również kapsułki z ekstraktem z rumianku, które są wygodną formą suplementacji.
• Do relaksacji i uspokojenia:
  • Napar: Napar z rumianku działa uspokajająco, łagodzi napięcie nerwowe i stres, ułatwia zasypianie.
  • Aromaterapia: Olejek eteryczny z rumianku stosowany jest w aromaterapii do inhalacji, masażu, kąpieli. Działa relaksująco, uspokajająco, przeciwlękowo, co czyni go popularnym wyborem w ziołolecznictwie.

Zastosowanie zewnętrzne:

• Na skórę:
  • Okłady: Okłady z naparu z rumianku stosuje się na stany zapalne skóry, rany, oparzenia, owrzodzenia. Badania wykazały, że rumianek jest tak samo skuteczny w leczeniu ran jak dekspantenol .  
  • Płukanki: Napar z rumianku można stosować do płukania włosów w celu ich rozjaśnienia i nadania im blasku .  
  • Kąpiele: Kąpiele z dodatkiem naparu z rumianku działają relaksująco, łagodzą podrażnienia skóry i mogą być wzbogacone o składnik maści.
  • Maści i kremy: W aptekach i drogeriach dostępne są maści i kremy z rumiankiem, które stosuje się na podrażnienia skóry, stany zapalne, a także w pielęgnacji niemowląt.
• W innych dolegliwościach:
  • Płukanki: Napar z rumianku można stosować do płukania jamy ustnej i gardła w stanach zapalnych.
  • Kąpiele: Kąpiele z dodatkiem naparu z rumianku, roślina długiego dnia, pomagają w leczeniu hemoroidów. .  
  • Inhalacje: Inhalacje z rumianku, w których składnik olejku eterycznego bisabolol działa kojąco, łagodzą objawy przeziębienia i zapalenia zatok, a także zawierają kwasy fenolowe.

Rumianek w kosmetyce:

Rumianek lekarski jest cennym surowcem w kosmetykach do pielęgnacji skóry i włosów, ze względu na swoje właściwości kojące. Wykorzystuje się go w produkcji kremów, balsamów, toników, maseczek, szamponów, odżywek. Działa łagodząco, przeciwzapalnie, rozjaśniająco, regenerująco, co jest szczególnie przydatne w ziołolecznictwie.

Jak uprawiać rumianek pospolity?

Rumianek pospolity jest łatwy w uprawie i występuje na terenach o różnorodnym klimacie. Preferuje stanowiska słoneczne lub półcieniste, o glebie żyznej, przepuszczalnej, o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym, co pozwala odróżnić go od innych roślin polnych. . Nasiona wysiewa się wprost do gruntu wczesną wiosną lub jesienią . Rumianek lekarski nie wymaga podlewania ani nawożenia, co czyni go łatwym w uprawie. . Kwiaty zbiera się w czerwcu, w początkowym okresie kwitnienia . Suszy się je w przewiewnym i zacienionym miejscu, a następnie można je zaparzać pod przykryciem.  

Największymi producentami rumianku na świecie są Argentyna, Egipt, Polska i Węgry .  

Zwalczanie rumianku pospolitego w uprawach

Choć rumianek pospolity ma wiele cennych właściwości, w uprawach rolnych jest traktowany jako chwast. Jego obecność może utrudniać zbiory i stanowić konkurencję dla roślin uprawnych o wodę i składniki odżywcze . Do zwalczania rumianku w uprawach stosuje się herbicydy, takie jak Camix i Picona .  

Camix to środek chwastobójczy produkowany przez firmę Syngenta Polska . Zawiera dwie substancje aktywne: mezotrion i nikosulfuron, które skutecznie zwalczają rumianek pospolity, a także inne chwasty, takie jak żółtlica drobnokwiatowa i pierz właściwy . Camix jest szczególnie polecany do stosowania w uprawie kukurydzy .  

Picona to herbicyd produkowany przez BASF Polska . Charakteryzuje się wysoką wydajnością – 2 litry preparatu rozcieńczone w 100 litrach wody wystarczą do ochrony 1 hektara upraw . Picona jest skuteczna w zwalczaniu rumianku pospolitego w uprawach jęczmienia i pszenicy .  

Rumianek pospolity – przeciwwskazania

Mimo że rumianek pospolity jest ogólnie bezpieczny, istnieją pewne przeciwwskazania do jego stosowania:

• Alergia na rumianek: Osoby uczulone na rumianek lub inne rośliny z rodziny astrowatych powinny unikać jego stosowania . Objawy alergii to np. trudności z oddychaniem, wysypka, mdłości .  
• Interakcje z lekami: Rumianek może nasilać działanie leków przeciwdepresyjnych, uspokajających, przeciwzakrzepowych i antykoncepcyjnych .  
• Ciąża i karmienie piersią: Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny zachować ostrożność i skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem rumianku .  

Podsumowanie

Rumianek pospolity to roślina o wszechstronnym działaniu, ceniona od wieków w medycynie naturalnej i kosmetyce. Jego właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, uspokajające i rozkurczowe sprawiają, że znajduje zastosowanie w leczeniu wielu dolegliwości. Można go stosować doustnie w postaci naparów, herbatek, nalewek i kapsułek, a także zewnętrznie w postaci okładów, płukanek, kąpieli, maści i kremów, które zawierają składnik olejku rumiankowego. Rumianek jest również cennym składnikiem kosmetyków do pielęgnacji skóry i włosów.

Mimo że rumianek pospolity jest ogólnie bezpieczny, istnieją pewne przeciwwskazania do jego stosowania, takie jak alergia, interakcje z lekami oraz ciąża i karmienie piersią. Przed zastosowaniem rumianku w celach leczniczych warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Z uwagi na liczne korzyści i łatwość stosowania, rumianek jest cennym dodatkiem do każdej naturalnej terapii i pielęgnacji.